Evrensel Hizmet Yükümlülüğü: Aslında Ne İşe Yarıyor?
İzmir’in sıcacık bir sabahında, kahvemi alıp sahilde yürürken, kendi kendime düşündüm: “Evrensel hizmet yükümlülüğü ne demek acaba?” Hani o resmi belgelerde, gazetelerde, devlet sitelerinde yazan ama bir türlü anlam veremediğimiz kavramlardan biri. Ama merak etme, ben bunu öyle kuru cümlelerle anlatmayacağım. Çünkü hayat yeterince ciddi, bir de ben ekleyeyim mi? Arkadaş ortamında her an patlayan espriler, bir de üstüne fazlasıyla düşünceli yanım… İşte o kombinasyon tam bu yazıya yakışıyor.
“Evrensel hizmet yükümlülüğü” dediğin nedir?
Öncelikle söyleyelim: Evrensel hizmet yükümlülüğü, devletin vatandaşlarına belirli hizmetleri adil, eşit ve ulaşılabilir şekilde sunma zorunluluğu. Ama hadi itiraf edelim, bu açıklama kafayı yemiş bir insan için hâlâ çok kuru. İzmirli bir genç olarak bunu şöyle hayal ediyorum:
Benim eski mahallemde internet yok, telefon çekmiyor, en yakın kütüphane kilometrelerce uzakta.
Devlet der ki: “Tamam, sen de evrensel hizmet yükümlülüğünden faydalanacaksın. Herkes interneti, elektriği, telefonu hak ediyor!”
Ben ise içimden: “Vay be, demek sadece kahveci Mehmet amca değil, ben de bu haklardan faydalanabiliyorum, ha!”
Aslında işin özü, herkesin temel hizmetlerden mahrum kalmamasını sağlamak. Elektrik, su, posta, telekom… Bunlar herkes için ulaşılabilir olmalı. Yani mahallemizdeki o eski telefon kulübesinin hala ayakta olması boşuna değil, evrensel hizmet yükümlülüğü bir şekilde onu da kapsıyor.
Arkadaş ortamında Evrensel hizmet yükümlülüğü
Geçenlerde arkadaşlarla buluştum, sohbet koyulaştı ve ben konu açtım:
“Arkadaşlar, evrensel hizmet yükümlülüğü ne demek biliyor musunuz?”
“Hımm… Google’a sormadın mı?” diye biri dalga geçti.
Ben de: “Tabii ki sordum, ama resmi tanım insanı delirtiyor. Ben bunu sizinle paylaşayım, kahkaha garantili.”
Arkadaş ortamında herkesin eşit haklara sahip olması fikri, aslında çok komik bir şekilde hayatın içine giriyor. Mesela bir gün elektrik kesildi, evdeki bilgisayarım ve PlayStation’ım bir anda sessizliğe gömüldü. Benim iç sesim şöyle dedi: “Tamam, evrensel hizmet yükümlülüğü nerede?” Tabii ki kimse çıkıp gelip prizden elektrik vermez ama, işte o an fark ettim ki aslında bu yükümlülük, hepimizin temel ihtiyaçlarını garanti altına alıyor.
Günlük hayat ve evrensel hizmet yükümlülüğü
Gelin biraz daha yakın hayatımıza bakalım. İzmir’de oturuyorum ya, deniz kenarında yürürken bazen telefonum çekmiyor. İşte tam bu noktada, aklıma evrensel hizmet yükümlülüğü geliyor. “Demek ki bir gün, devletimiz bu hizmeti herkese ulaştıracak, ben de sahilde ‘selfie’ çekerken sinyal yüzünden stres yapmayacağım” diyorum kendi kendime.
Bir başka örnek: Kış günü elektrik kesildi. Ben mutfakta çay demliyorum, aniden karanlık… Kendimle küçük bir diyalog:
“Aaa elektrik yok!”
İç sesim: “Evrensel hizmet yükümlülüğü nerede şimdi?”
Ben: “Ya sabır, sabır… Belki de mahallenin tüm çocukları için ışıklar açılıyor.”
Evet, belki biraz dramatik ama mizahi yanımı da kaybetmiyorum. Çünkü hayatı ciddiye almak zorunda değilsin, ama evrensel hizmet yükümlülüğü ciddiye alınmalı.
Evdeki küçük kaoslar ve büyük kavramlar
Geçen gün kardeşim interneti kullanmak istedi, ama modem bozulmuştu. Ben de ona dedim:
“Bak kardeşim, evrensel hizmet yükümlülüğü sayesinde aslında internet herkesin hakkı. Ama modem evde yoksa, bu hak biraz havada kalıyor.”
Kardeşim: “Yani modem almayacak mıyız?”
Ben: “Maalesef, haklarla pratik arasında her zaman bir mesafe var.”
İşte bu noktada evrensel hizmet yükümlülüğü, hayatımıza komik ama aynı zamanda düşündürücü bir şekilde giriyor. Biz ciddi kavramları günlük hayatın kaosuna taşırken, bir yandan da gülüp geçebiliyoruz.
Sonuç olarak…
Evrensel hizmet yükümlülüğü ne demek sorusuna verilecek en doğru cevap: herkesin temel hizmetlere eşit şekilde ulaşabilmesini garanti eden zorunluluk. Ama bunu sadece resmi dilde anlatmak sıkıcı olur. İzmir’in sıcak bir sabahında, kahvemi alıp sahilde yürürken veya arkadaşlarla esprili bir sohbetin ortasında, işte o zaman bu kavramın hayatla buluştuğunu görebilirsiniz.
Ben, 25 yaşında, sürekli espri yapan ama bir yandan her şeyi derinlemesine düşünen biri olarak şunu söyleyebilirim: Evrensel hizmet yükümlülüğü sadece devletin yükümlülüğü değil, aynı zamanda hepimizin hayatında küçük ama hayati bir güvence. Ve bunu, kahkahalarla karışık, günlük yaşamın komik sahneleriyle anlamak daha keyifli.
Çünkü hayat zaten yeterince ciddi. Bir de biz bu kavramları kendi mizahımızla süsleyelim ki hem anlayalım hem de gülüp geçelim.
Kapanış
Kısaca, evrensel hizmet yükümlülüğü bir devletin vatandaşlarına temel hizmetleri sunma garantisi. Ama ben bunu İzmir’in sıcak sabahları, arkadaş sohbetleri ve küçük ev kazalarıyla harmanlayınca hem komik hem düşündürücü bir hale geldi. Yani, bu kavram ciddi ama hayatla birleşince eğlenceli bir hikâyeye dönüşüyor. Ve ben de bunu yaparken hem kendi iç sesimle dalga geçiyorum hem de okuyucunun sıkılmasını engelliyorum.
İşte böyle. Evrensel hizmet yükümlülüğü ne demek artık hem akılda hem de tebessümde yer etmiş durumda.