Bilimsel merakınla yazmayı seçtiğim bu yazıda, çocukluktan gelen tanıdık bir oyunu — Lades — inceliyor, neden oynandığını, nasıl oynandığını ve arkasında yatan psikolojik‑sosyal mekanizmaları herkesin anlayabileceği bir dille ele alıyorum.
Lades Oyunu Nedir?
Lades, özellikle Türkiye’de çocuklar ve gençler arasında yaygın olarak oynanan geleneksel bir oyun türüdür. :contentReference[oaicite:1]{index=1} Oyunun adı ve içeriği, bazen “lades kemiği” ifadesiyle de ilişkilendirilmiş; örneğin eski uygulamalarda bir kuş kemiğinin kırılmasıyla bağlantılı anlatımlar bulunmuştur. :contentReference[oaicite:2]{index=2} Genel anlamda oyun şöyle işler: iki kişi ya da bir grup içinden seçilen iki kişi, bir eylem üzerinden “lades” kelimesini söyleyerek karşı tarafı ‘yakalamaya’ veya ‘aldatmaya’ çalışır; karşı taraf da bu hamleyi fark ederse “aklımda” diyerek oyunun tuzağından kurtulabilir. :contentReference[oaicite:3]{index=3}
Lades Oyunu Nasıl Oynanır?
Oyunun Hazırlığı
– Oyuncular karşı karşıya durur. En temel hâliyle iki kişiyle oynanır. :contentReference[oaicite:4]{index=4}
– Oyuncular arasında “beni yakala”, “beni al” gibi hafif aldatıcı bir eylem vardır: bir oyuncu karşıdakine bir şey verir ya da uzatır, ama amaç fiziksel nesil değil “oyun içinde aldanmak/alınmamak”tır. :contentReference[oaicite:5]{index=5}
– Karşı taraf verilen şeyi alırken oyunun kurallarına dikkat etmelidir — örneğin “aklımda” diyerek alıp almayacağına karar verir. Eğer “aklımda” demeden alırsa kaybetmiş sayılır. :contentReference[oaicite:6]{index=6}
Oynanış ve Kurallar
– Oyunculardan biri bir şey uzatır veya teklif eder. Diğer oyuncu bu teklifi “aklımda” diyerek alabilir ya da almayı reddeder. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
– Eğer teklif edilen şey alınırsa ve kişi “aklımda” demediyse, teklif eden oyuncu “lades” diyerek oyunu kazanmış olur. :contentReference[oaicite:8]{index=8}
– Bazı varyasyonlarda oyun, köprücük kemiği (“lades kemiği”) veya başka sembolik materyalle yapılır; ancak günümüzde çoğu grup, yalnızca söz‑eylem düzeyinde oynar. :contentReference[oaicite:9]{index=9}
Stratejik ve Psikolojik Yönleri
Bu kadar basit görünen oyun, dikkat, hızlı tepki, algı ve sosyal beceriler gerektirir. Kimin teklif ettiğini, kimin almayı kabul ettiğini, “aklımda” demeyen olup olmadığına bakmak gerekir. Ayrıca bir aldatma/aldanma dinamiği vardır — bu yönüyle, şans unsuru yanında strateji unsuru da taşır. Bir araştırma, geleneksel çocuk oyunlarının sosyal değerler ve gelişim üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. :contentReference[oaicite:10]{index=10} Örneğin çocuklar oyun sırasında “yakalanmak‑yakalamak” ilişkisini, hızlı karar vermeyi ve toplumsal etkileşimi öğrenir.
Lades Oyununu Bilimsel Bir Lensle İncelemek
Kültürel ve Öğretici Yönleri
Bir araştırma kapsamında Türkiye’de geleneksel çocuk oyunlarının 10 evrensel değer üzerindeki rolü incelenmiş; bu oyunun keskin karşılığı tek başına yer almamakla birlikte, benzer oyunlar içinde “başarı”, “güç” gibi değerlerin öne çıktığı belirlenmiştir. :contentReference[oaicite:11]{index=11} Bu bağlamda lades gibi oyunlar, yalnızca eğlence değil, aynı zamanda kültürel aktarım, arkadaşlık ve rekabet ortamı sunar.
Gelişim Psikolojisi Açısından
Çocuklar oyun yoluyla sosyal rol‑alışlarını, dikkat kontrolünü, hızlı karar verme yetilerini geliştirir. Örneğin oyun sırasında “aldatma/aldanma” unsurunu deneyimlemek, çocukların hem güven‑güvensizlik mekanizmalarını hem de reaksiyon sürelerini test eder. Ayrıca, oyunun fiziksel hareket içermemesi nedeniyle düşük fiziksel yükle yüksek psikolojik etki sunar—kısacası oyun becerileri açısından önemli olabilir.
Modern Bağlamda Değişim ve Önemi
Teknolojinin yükselişiyle birlikte ekran oyunları ve dijital oyunlar çocuklar için daha erişilebilir hâle geldi. Ancak geleneksel oyunların korunduğu araştırmalar, bu oyunların çocukların kültürel kimliğini güçlendirdiğini gösteriyor. :contentReference[oaicite:12]{index=12} Dolayısıyla lades gibi oyunları anlamak, sadece geçmişe nostalji değil, günümüzde sosyal etkileşim ve oyun kültürü açısından da değer taşıyor.
Oyunu Denemek İsteyenler için Pratik Tavsiyeler
– Oyuna başlamadan önce herkesin “aklımda”, “lades” gibi kelimelerin ne anlama geldiğini anlamasını sağlayın.
– Ceza ya da kaybetme kısmında zararsız, eğlenceli bir format belirleyin (örneğin hafif bir şaka ya da küçük görev).
– Oynayan gruptaki kişilerin dikkat düzeyleri farklı olabilir — bu yüzden oyunu sakin ve eğlenceli tutun.
– Oyunun sonunda “ne öğrendik?”, “bu oyunda ne dikkatimi çekti?” gibi sorular sorarak küçük bir tartışma yapabilirsiniz — böylece oyun sadece eğlence değil öğrenme ortamına dönüşebilir.
Sonuç ve Tartışmaya Açık Soru
Lades oyunu, yüzeyde basit görünse de arkasında sosyal, psikolojik ve kültürel katmanlar barındırıyor. Oyuncuların birbirini izleyip tepki verme süreci, oyunun kendine özgü dinamiğini yaratıyor. Geleneksel oyunların modern dünyada neden hâlâ değerli olduğunu düşündünüz mü? Sizce bu tür oyunlar çocukların dijital oyunlara yönelmesini önleyebilir mi veya yeni nesiller için bir köprü görevi görebilir mi? Bu tür bir düşünceyle, belki siz de arkadaşlarınızla bir seferlik “lades” oynayıp ardından neler hissettiğinizi konuşabilirsiniz.
::contentReference[oaicite:13]{index=13}